İSLAM İŞ VE TİCARET AHLAKI-PROF.DR.SAFFET KÖSE

image

İSLAM İŞ VE TİCARET AHLAKI-PROF.DR.SAFFET KÖSE

Ahlakın en fazla dejenere olduğu alan iş , çalışma ve ticaret hayatıdır.Çünki nsanın kendi menfaatine ,mala ve paraya karşı olan zaafı ilişkilerine de yön vermektedir.
Batılı ahlak araştırmacısı Ross Poole un isabetli tesbitinde de görüldüğü üzere “modern dünya en fazla ahlaka ihtiyaç duymakta ancak ahlak da bizzat kendisi imkansız kılmaktadır.”Bunun sebebi de modern kültürün kendisini dine karşı konumlandırarak dinin hayat içindeki alanını büyük ölçüde sınırlandırmış olmasıdır.
Din değer koyar ,ahlak onu bir yaşam biçimine dönüştürür, hukuk da onu yazılı kural haline getirir.Herhangi bir amaç için konulan kuralın ahlaki arka planı tamamlanmışsa etkisi zayıflamış demektir.Bu sebeble islam ın gelişim süreci dikkate alındığında öncelikle Mekke döneminde imanla birlikte ahlakın oluşturulduğu , medine devrinde de hukuhunun yapılandırıldığı görülür.İlginçtr bu konuda ilk adım ticarette atılmıştır.Burada ikiki kavram vardır birincisi kul hakkı duyarlılığı ,ikincisi helal kazanç bilincidir.Bu iki kavram , iş hayatında kalite ve verimliliğin,ticari sahadada helal kazancın sağladığı kalp huzurunun kaynağı ve teminatını oluşturmaktadır.
Hayata mal olmayan , anlam katmayan ve yaşanmayan bir dinin anlamı yoktur.Bu yüzden kuran ayeteri sürekli imanla birlikte salih ameli hatırlatır.Amele dönüşmeyen imanın ve davranışa yön vermeyen ibadetin ne anlamı olabilirki.
TİCARET VE AHLAK
İslam bir din olarak ferdin ruh ve ahlakını ıslah etmek onu hayır , iyilik ,dürüstlük gibi erdemlerle donatarak ahlaki özü korumasını ,böylece  onu arzu ve ihtiraslarının ,bayağı zevklerinin hakimiyetinden kurtarmaktır.Bunun içindir ki hz.peygamber; “En hayırlınız ahlakı en güzel olanınızdır” buyurmuştur.
Kulluk ise insan –allah  ve insan –alem ilikisini bütün yönleriyle kapsayan süreçtir.
Ticari ilişkilerde başlıca iki maksat vardır birisi sermayenin selameti , diğeri kardır.
Gerçek ticaretin nefsi allah  a satmak olduğu anlaşılmaktadır.Gerçek ticaret nefsini Allah a satarak büyük karı yakalamaktır.O bilir ki mülk kendisinin değil Allah ın dır.En üstün gaye mal değil  Allah  rızasıdır.Bunun yolu da allah yolunda mallarını verirler  veya öldürüleceğini bilseler iyiliği emredip ,kötülükten sakındırırlar.
Mümin güne başlarken nefisle mücadele kararlılığı , gündüz fiilen nefisle mücadeleyi , akşam olduğunda ise nefis muhabesini yapması iki cihan saadetinin anahtarıdır.Günlük hayatta imanın tezahürü gösterilmeli ,nefsin kulu değil imanın  Allah ın kulu olunmalıdır.

KAZANÇ ÖNCESİNDE TACİR
Evden dua ile çıkmak önemlidir.hz. peygamber kulluğun beyni özü olarak nitelemiştir.Bu nedenle dua ederek kendini işine hazırlaması ve Allah ın yardımını istemesi çok önemlidir.
Evden çıkarken okunacak dua ;
“ Allah ım !Şaşırmaktan ,haktan sapmaktan , başkaları tarafından saptırılmaktan , hataya düşmekten ,başkalarınca hataya düşürülmekten , haksızlık etmekten , başkalarının bana haksızlık etmesinden ,cahillik etmekten , cahilce muameleye maruz bırakılmaktan sana sığınırım “
Hasbunallahı ve nimel vekil diyip evinden çıkan birisine Allah “ sen bu duan ile doğru yola iletildin , korumaya alındın “ diye karşılık verir .Artık şeytanlar ondan uzaklaşır.
“helal kazanç peşinde koşmak farz üstüne farzdır” hadis
“yediği haram ,içtiği haram giydiği haram .Allah neden onun kabul için dua ettiği ibadetlerini kabul etsin “hadis
İçine az daolsa haram karışmış ,kirli olan çok gelirden az ama  helal yoldan edilmiş saf kazanç daha değerlidir.katışıksız bir bardak temiz su içine bir damla idrar karışan 1 ton sudan daha değerlidir.helal yoldan kazanılan beş lira haram gayri meşru 500 milyardan daha önemlidir.
İnsan yasaklanan şeylere karşı daima hırslılık gösterir.o sebeble nefis için haramın bir cazibesi vardır.
Çokluk da nefsi etkileyen hususlardan birisidir.harama bu  yüzden çok mal ve para için girmeye meyillidir insanoğlu
Allah insanların mallarını haram yoldan elde eden Yahudilere ceza olarak bazı helal şeyleri haram kılmıştır.
Haram yollardan kazanılmış şeylerle yapılan hiçbir ibadet kabul olmaz ,hac ,zekat sadaka ..haram yoldan kazanılan mal kendinin değildir ki duası kabul edilsin .
Müslüman haram mı helal mi olduğu belli olmayan şüpheli şeylerden bile kaçınmalıdır.
İnsanlar arasındaki ilişkiler ağının helal üzerine oturtulması hem adaletin ayakta durması hemde toplumsal huzurun sağlanması açısından zaruridir.Çünki temiz şeylerin en büyük vasıflardan birisi insana ferahlık vermesidir.
Haram yemekle beraber ibadet etmek deniz dalgalarının üzerine bina yapmaya benzer..gazali
Kimin kıldığı namaz kötülük ve çirkinliklerden alıkoymuyorsa onun  ancak Allah tan uzaklığı artmıştır.hadis.
Kabul olmuş haccın belirtisi hacdan sonraki davranışlarının öncesinden hayırlı/olumlu olmasıdır.
Kazancın helal olması için emek ,sermaye ,veya sorumluluktan birisinin bulunması gerekir.
Bir işi sipariş eden özellikle o şahsın yapmasını şart koşmadı ise işi daha ucuza yaptıran kişiye aradaki para helaldir.Çünki o işin riski sorumluluğukendine aittir ve bu üstlenilen risk onun menfaatine hak kazandırır.
BESMELE İLE İŞE BAŞLAMAK
Allah ın insana , onun kullara  davrandığı cinsten muamele ettiği dikkate alınırsa ilişkilerinde nezaket ve ihsanı esas alan Allahın merhametine hak kazanır ve her bir yaptığı sadaka olarak değer kazanır.
Değer verilen hangi iş olursa olsun besmele ile başlamamışsa bereketsizlikle sonuçlanır , o iş eksik  kalmağa mahkumdur…hadis
Allah ın zikrinden yüz çeviren in geçimi , şiddetli biçiimde darlığa düşmeye mahkumdur.aksi berekettir.
İŞE ERKEN BAŞLAMAK
*** Allahım!ümmetimden işe erken başlayanların faaliyetlerini ibereketli kıl! Hadis.
Alimler ilim tahsili , yola çıkma yada ticaret yapma gibi hangi işolursa olsun erken başlaanın sünnet olduğu kanaatindedirler.
Sabah uykusu rızka manidir.
RIZKI VERENİN ALLAH OLDUĞU BİLİNCİYLE TEVEKKÜL ETMEK
Rızık peşinde koşarken şeytana uyulmaması ve yasak yollara sapılmaması gerekir.helal olanı alın haram olanı bırakın
Çok verdiğini şükürle , az verdiğini de sabırla imtihandan geçirmektedir.Verdiğini hiç kimse engelleyemez ,engellediğini de hiç kimse veremez.
Kişinin elde ettiği başarılı sonucu mutlak anlamda kendi çabasına bağlaması doğru değildir.
Malını yada iş gücünü çarşıda –pazarda alıcısına arzeden , dükkanını zamanında açıp müşterisini bekleyen bir insan üzerine düen ik görevi yapmıştır.Bundan sonrasında dürüstçe çalışması ,haksız rekabete girmemesi ,çevresindeki esnafla kavga etmemesi ,gereksiz yere çekişmemesi , didişmemesi ,gerekir.Allah ın kendisi için takdir ettiği rızık ne ise o kendisine gelecektir.
TİCARETTE ORTAK OLANIN DİĞER ORTAĞI ALLAH TIR.
*Allah teala  iki ortaktan birisi diğerne ihanet etmediği müddetçe ben onların 3.ortağıyım .eğer birisi diğerine ihanet ederse ben aralarından çekilirim.
Birbirlerine ihanet etmeyen ortaklara Allah ticaretlerinde karı garanti ettiğini , çaılşmalarının bereketleneceğini ,mallarını koruyacağını taahhüt etmiştir.
TİCARETTE ŞEYTANIN YÖNLENDİRMESİNE UYANIK OLMA
Şeytanın faaliyet alanları insanların sahip olduğu zaaflarıdır.Şeytan önce kazanç yollarını (kumar , içki ,zina) ,peşinden kazanma biçimini(hile aldatma ,şantaj , tehdit) ,en son olarak da kazanç sonrası malla  ilişki noktasındaki (cimrilik ,zenginliği baskı için kkullanma ) zayıf  insanı aldatan bir özelliğe sahiptir.
Şeytan  haramları cazip kılabilir , bunlara tevessül etmeden satıcının az da olsa helalinden kazanması ,müşterinin aldığının karşılığını tam olarak vererek huzur duyması basit dünya menfaatinden değerlidir.
Allah görevlerinizi belirledi ,onlara özen gösterin ,yasakları belirledi onları çiğnemeyin ,çizdiği sınırlar var onları aşmayın , unutmaksızın size rahmet olsun diye bazı hususlarda sessiz kaldı onların peşine düşmeyin .
BEREKETİN ÖNEMİ VE ONU ÖNCELEMEK
Kar ve kazanın ise inanç ve bereketle yakın ilişkisi vardır.bereket maddi anlamda bolluk ve onun sürekliliği ,manevi anlamda da mutluluktur.Buna göre bereket maddi anlamda boouk ve süreklilik ,manevi anlamda mutluluktur.Bunu verende sadece Allah tır.
Bereketi olmayan çok maldan bereketli olan az kazanç daha hayırlıdır.
Bereketin temel şartı dürüstlüktür.sonrada dürüstçe kazandıktan sonra onun bir kısmını ihtiyaç sahipleri ile paylaşabilmektir.
Bereketin kaçmasının sebebleri ise yalan söylemek , yemin ,hile , işin hakkın vermeme ,emek istismarı ,işten kaytarma ,sömürü ,cimrilik ,şükürsüzlük gibi konuladır.
“Yavrum !ailene vardığında selam verki sana aile efradına bereket olsun “.hadis
ALIŞVERİŞTE HELLALİĞİN ÖLÇÜSÜ TAM RIZA VE GÖNÜL HOŞLUĞU
Alışverişte tam rızanın gerçekleşmesi ve gönül hoşluğunun oluşması esaslı bir ilkedir.
Haksız şekilde manipüle edildikten sonra malını satmak , hibe etmek ,hediye vermek zorunda bırakılan kişinin gönlü malında kalmış kısaca o mal ile gönül bağı kopmamış  ise bu mal alıcısına hayır getirmez ve onda bereket olmaz.Malın utanma duygusu veya çevre baskısı ile alınıp verilmesi ,pazarlık netleşmeden yani tam rıza oluşmadan malın bir gürültü ile parası bırakılarak eline tutuşturularak alınıp gidilmesi ,fiyatların manüpüle edilmesi ,aşırı övgü yada yergi ile malın kopoarılması ,nüfusun kullanılması ,korkutulması , hatırdan çıkamayacağı bilinen bir kimseden talep edilmesi gib kişinin kendihaline bırakıldığında almayacağı yada satmayacağı halde çıkararak yada itiraz edemeyeceği fiyattan alışveriş yapmak böyledir.
Bilgisizlik ,zaaf , kişiyi sıkıştıran zorda kalma  ve çaresizliğe düşme gibi olumsuz şartları lehine çevirme gayreti dolaylı olarak rızayı bozan unsur kabul edilmiştir.
Bunla içinde çaresizliği istismar emek ahlaksızlığın en kötüsüdür.
DÜRÜSTLÜK
“biz her Müslümana samimi davranacağımızı yada nasihat edeceğimiz konusunda Allah a söz verdik “ sahabe sözü
“alışverişe doğru davranan ,dürüst , güvenilir Müslüman tacirlerin ahiret yurdunda peygamberler ,Sıddıklar ve şehitlerle birlikte bulunacaklardır” hadis.
Aldatma ve yalan işin tabiatına aykırılık arzettiği için bir gün mutlaka kendisini hissettirir.aldatma ve yalan gibi ahlaksız tutumlar da çabuk yayılma özelliğine sahiptir.dolayısıyla hizlı bir müşteri kaybına sebeb olur.
Ticaretin afeti yalandır…hz.abbas
****Toplumun bozulması özel konumu olan  bazı kesimlerin bozulması ile olur.yani bunlar bozulmadıkça o toplum bozulmaz.bu açıdan insanlar 5 tabakaya ayrılır;
Zahidler; vera ve takva sahipleridir.Onlar bu ümmetin melikleri sultanlarıdır.
Alimler ; peygamberlerin varisleridir.
İdareciler; bu ümmeti koruyup kollayan sorulu kişilerdir.
Ticaret erbabı ;Allah ın güveni yer yüzünden en çok yakıştırdığı kimselerdir.
Askerler;Allah ın yeryüzündeki kılıçlarıdır.
Şimdi bak!Eğer zahid dünyalığa rağbet ederse insanlar kime uysunlar!alim tamahkar olursa insanlar kiminle doğru yolu bulsunlar!İdareci zalimolursa kime sığınsınlar!tacir hain olursa kime güvensinler!Asker mürai iki yüzlü olursa zafer nasıl gelsin!
*kendin için rıza etmedin şeye kardeşin içinde etme
YEMİNDEN KAÇINMAK
*alışverişlerinizde yemin etmekten kaçının .Çünki yemin önce malın revacını artırır satışını sağlar sonrada onu mahveder…hadis
*yemin bir işin doğruluğuna karşı tarafıinandırmak için Allah ı şahid tutma anlamını taşır.iki şekli vardır .birincisi yalan yere yapılan yemin dir ki bu büyük günahlardan dır ve haramdır.ahlaksızlığın zirve noktalarından biridir.kıyamet günü yüzüne bakılayacak ve temize çıkarılmayacak 3 zümreden biri malını satmak için yalan yere yemin edenlerdir.
  ALIŞVERİŞTE JEST
Her hak sabine hakkın ver anlayışından “hak veilmez alınır “  noktasına geldik bugün .Modernlik bencil , veren el değil alan el olmak isteyen , ve böyle mutlu olacağını düşünen bir insan tiği üretmiştir.
İslam günlük hayatta ihtiyacı olana borç vermeyi Allah a borç verme gibi kabul etmektedir.bugün ise borç istemektense gidip bankadan kredi almanın iyi olduğu genel kabul haline gelmiştir.
ÜRETİCİ İLE TÜKETİCİ ARASINDA ARACI OLMAMASI
*Pazara mal getirenleri yolda karşılayıp mallarını orada satın almayın , şehirlide köylü adına satış yapmasın ..hadisi şerif
Bu hadisle köylünün simsarı aracısı olmasın denmiştir.hadisin devamında insanları alılşverişte kendi hallerine bırakınız Allah onları biribirleri ile rızıklandırsın  buyurulmuştur.
PAZARLIĞI DEVAM EDEN MALA MÜŞTERİ OLUNMAZ
Hz.peygamber bir başkasının pazarlığı devam ederken diğer birisinin devreye girerek alıcı pozisonuna geçmesini  veya bir satıcının bir malı alıp muhayyerlik süresi içinde bulunan şahsa o malı iade edip daha ucuza kendisinin satacağını teklif etmesi , bir kıza dünür olmuş birisine son söz söylenmeden yada dünür olan kişi izin vermeden diğer birinin talip olmasını yasaklamıştır.
PAZARLIK ADABI
**ya kayle! Bir öyle yapma.Müşteri olduğunda doğrudan arzuladığın fiyatı ver.sana verilsin verilmesin .Satıcı durumunda olduğun zamanda satmak istediğin fiyatı söyle.satılsın veya satılmasın ..hadis.
Normal den fazla fiyat istemek pazarlık payı koymakdoğru değildir.insanın aldatma ihtimali yüksektir.
Kar makkul olmalı aşırıyıa gidilmemeli ,yüksek tutulmamalıdır.Müşterinin malı yüksek fiyata satın almasına götüren aşırı beğenisi ,arzusu  olabilir.satıcının bundan yararlanarak makul sınırlarındışına çıkmaması ve fazlalığı reddetmesi ihsandır.
Kim bir Müslümanın yapılan akdi bozma teklifini kabul ederse Allah da onun günahlarını kaldırır..hadis.
BORÇLU ALACAK İLİŞKİLERİ
*Borcu fazlasıyal ödenmesi daha başangıçta alacaklı tarafından şart koşulursa bufaiz olur ve caiz değildir.
*borcun gün geldiği halde ağırdan alması ,oyalaması ve savsaklaması geciktirmesi  ödememesi zulumdür.Bu iki açıdan haksızlıktır.Birincisi alacaklının malından mahrumiyeti nedeniyle zarar uğramasıdır.Diğeri ve daha önemlisi ise borç verme duygularının köreltmeye sebeb olmasıdır.
KARABORSACILIK (İHTİKAR) A TEVESSÜL ETMEK
Bir şahsın piyasayı daraltmayacak şekild eve fiyatları etkilemeyecek ölçüde bolluk zamanlarında mal alarak depolaması ile ilgili bir yasak yoktur.Keza kişinin kendi ürettiği yada yaşadığı yerindışından getirdiği malları istiflemesi de karaborsa sayılmaz.karaborsa dan kasıt piyasada malı alıp darlık ve kıtlık oluşturarak fiyatların sun i şekilde artmasını sağlamak suretiyle kolay para kazanmaktır.
BİR SATIŞTA İKİ SATIŞ YAPMAMAK
Peygamberimiz bir satışta iki satışı yasaklamıştır.Yani birden fazla fiyatın konuşulduğu ve satışın hangisi üzerinden yapılacağının netleştirilmediği satış aktidir.tüm alternatifler konuşulabilir ama son olarak hangi rakam üzerinde anlaşıldığı netleştirilmedir.
ALIŞVERİŞ ARKASINA KAMUFLE EDİLMİŞ FAİZ : “BEYTÜL-İNE”
İne ,bir malı peşin olarak satıldıktan sonra aynı satıcı tarafından daha pahalı bir fiyata alınmasıdır.özellikle borç ilişkilerinde faizi kamufle etmekiçin ortaya konulmuş bir akittir.haramdır
HEDİYE ARKASINA GİZLENMİŞ RÜŞVET
Rüşvet , herhangi bir ücret karşılığında bir vazifeyi üstlenmiş bulunan görevlinin vazifesini kullanarak sağladığı çıkardır.
Rüşvet alan ve aracılık eden lanetlenmiştir.
Hz.peygamber özelde zekat memurlarına genelde olarak ta devlet görevlilerine verilen hediyleri “gulul” olarak tanılamıştır.bu devlet malına ihanet etmek demektir.devlet görevlilerine verilen hediyeleri hıyanet kapsamında değerlendirmiştir.
Çünki bu hediyeler görevden dolayı verildiği için hediye edenin bir beklentisinden dolayı rüşvete dönüşmektedir.
Bu nedenle peygamberimiz tarafından doğrudan yasaklanmıştır.
Hz.ömer zamanında tayin edilen devlet görevlilerinden mal beyanı alınarak butür şeylerin önüne geçilmesine çalışılmıştır.
Hediye kapıdan girince görev sorumluluğu ve haysiyeti pencereden çıkar.
Mesela bir belediye görevlisinin emlakçılık mütahitlik yapması uygun değildir.bu şekilde bir görevde çalışan kişinin başkalarıyal ortaklıkkurarak ,bu yöndeki bilgilieri ücretli yada ücretsiz yada yakınlarına aracılık sağlama amacıyla sızdırması caiz değil haramdır
MADUM UN SATIŞI
“elinin altında bulunmayan bir malı satma yada teslim alıncaya kada bir malı satma”..hadis
KANAATKAR OLMAK HIRS VE TAMAH DAN KAÇINMAK
Kanaat helalden taviz vermeme erdemine ulaşma ve mala tahakkümdür.Hırsla , helal haram demeden çok kazanmaktan sa az ama helalinden kazanmaktır.
Kanaat bitmez tükenmez bir hazinedir.
“ya ebu hureyre!vera sahibi ol!yani haramlar bir yana şüpheli şeylerden bile sakınma hususunda titiz ol!o takdirde insanların allah a en çok ve en iyi kulluk edeni olursun .Kanaatkar ol! O zaman insanların Allah a en çok şükredeni olursun .Kendin için sevip arzuladığın şeyleri diğer insnalar içinde sevip arzula!o zaman kamil mümin olursun.sana komşu olanlara iyi komşuluk et!o takdirde tam bir Müslüman olursun.az gül!Çok gülmek kalbi öldürür.” Hadis
EMANET BİLİNCİ
“ Güven zenginliktir” hadis
“ emanet ve güvenirlik rızkı ,hıyanet fakirliği celbeder” hadis
İŞÇİ İŞVEREN İLİŞKİSİ
Peygamber efendimiz işçi işveren hukuku ile ilgili 4 temel ilke ortaya koymuştur.birincisi işçinin işin hakkını vermesi gerekir.ikincisi işçinin alacağı ücretin kendisine bildirmesi gerekir ki razsının olup olmadığı ortaya çıksın .üçüncüsü işverenin işçinin hakkını vermesi gerekir.dördüncüsü hakkın geciktirmeden zamanında verilmesi lazımdır.
Bereketinin olması için çalışanın emeğini sömürebileceği bir davranış içinde olmamalıdır.
Başkalarına hayır adına para verirken kendi işçisinin durumunu görmemezlikten gelmesi tutarsızlıktır.önce işçinin emeğinin karşılığı tam olarak verilmeli ardından kalan para ile  hayır yapılmalıdır.
İşçisinin hakkı konusunda hassasiyet gösteren birisi Allah katında makbul bir kuldur.
Başarıları takdir etmek gerekir.hz. peygamber başarıyı iyiliği takdir etmeyen mesela bir teşekkür etmeyen ve hatayı bağışlamayan idareci insanın belini kıran bir felakettir.
Başarılı olan ile olmayanınaynı kefeye konması başarının ödüllendirilmesi de iş  hayatında olumsuzdur.
VARLIĞA HÜKMEDEBİLME
Zenginliğin fitnesi , varlığın kişiye hükmetmesi , şımarıklığa vesile olması , savurganlık,israf elindeki gücü insanlara baskı için kullanmasıdır.Bu sınavın kazanılması için varlığa hükmemek , hayır yolunsa harcayabilmek ,israf etmemek ,savurmamak ,tevazuyu elden bırakmamak , birgün fakirolabileceğini hiç  unutmamaktır.

Reklamlar

İSLAM İŞ VE TİCARET AHLAKI-PROF.DR.SAFFET KÖSE” için bir yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s