OSMANLIYA BAKMAK -İLBER ORTAYLI

indir (1)

OSMANLIYA BAKMAK –Osmanlının çağdaşlaşaması-İLBER ORTAYLI

-Osmanlı imparatorluğu milli devlet karşıtı olan bir imparatorluk olarak ,dinde islamın üstünlüğünü

-Osmanlı imparatorluğu modern dünya ve milliyetçilik karşısında yıkılan son Roma dır.Bu tip bir imparatorluk bundan sonra kullanılamaz.

-Rusya eskiden beri  hz.isa nın yeniden Rusyaya ineceği ,yani Messianizmin propagandasını yapıyor.

-Haçlıı seferleri ,2.viyana ve ardından gelen yenilgiler ve Karlofça anlaşması ile nihai hedefine ermiştir.

-Sultan 1.ahmet ,Osmanlı tarihinin erke

n yaşta ölen ama en çok iz bırakanlarından biridir.1.ahmed imparatorluğun asayişini sağladı.Kardeş katlini önleyen veraset sistemi değişikliği onun döneminin eseridir.Aynı zamanda kafes devride böyle başladı.Artık şehzadeler sancağa çıkmaz oldular.

-Kösem Sultan ın ölümüyle ,şehirdeki 10 bini aşkın fukaranın o gün aç kaldığı ortaya çıktı.Valide geniş ölçüdeki vakıfları ve imaret sistemiyle şehrin fakir fukarasını doyuruyor,fakir kızların çeyizini 1bugün okuduğumuz kösem in aksine devrinde birçok insanın ona ağladığı açıktır.

-Kösem ,padişahın taktığı bir lakap olup koyun sürüsünün önünde herkesi ,bir yere sürükleyen en zeki ,en becerikli hayvana verilen isimdir.

*** Osmanlı saltanatı bir çetin ateş topağıdır.İyiyi  de kötüyüde insan ruhunda canlandırır ve abartır.

-kösem sultan tayinlerden aldığı rüşvet ve hediyelerle sandığını dolduruyor ve ondan sonra onu askerin başındakilere ,ulemaya dağıtıyordu.bu sayede devletin otoritesinde bir parçalana görülse , Anadolu eşkıyalık ve soygun olayları ile boğuşmak zorunda kalsa bile ortalık sakindi.

-4.murat 17.yy ın en büyük maraşellerindendir.hatta Osmanlı tarihi ve doğu Avrupa açısından baktığımızda bir numarasıdır.10 seneyi bulmayan padişahlığı döneminde , Bağdat ı yeniden fethetti.Revan (Ermenistan ) ı yeniden aldı.Anadoluda asayişi sağladı.uzun bir coğrafyadaki seferleri ile birçok olayı başardı.saray teşkilatını bile değitirdi.

-sultan süleyamanın ömrü seferlerde geçmiş ve saray dışında yaşayıp ölmüştür.

-Napolyon bonapart büyük generaller yetiştiren 19.yy başlarındaki avrupanın en önemli adamıdır.Askerliğin bir medeniyet ,bir fen  ,bir teknik işi olduğunu gösteren komutanlardandı.Avrupa kıtasına hürriyet ve eşitlik getirme iddiasındaydı.Büyük bestekar Beethoven i bile etkilemişti.

-Napolyon ,askerlerini kullanmayı çok iyi biliyordu.Düşman birliklerini  o derece birbirilerinden ayırarak müdahelede bulunuyordu ki “parçala yoket” yöntemi ile Avrupa askerlik tarihine ismini yazdırmayı başardı.

-İngilizlerin , son asırlar tarihindeki en önemli özelliğ nedir diye sorulursa haritacılık ve topoğrafyadır.Gerek hindistandaki muhaberelerinde ,gerek ispanya da ve waterloo da ortamı ,coğrafyayı ve etraftaki doğayı ,ordularını yerleştirmek bakımından çok iyi değerlendirirler.Napolyonu püskürtme sebebleri budur.

-Napolyon da mısıra gittiğinde büyük iskenderin yaptığı gibi nilin kaynağını bulmaya çalıştı ma bulamadı.

-Napolyon için “ne kadar zeki ve kabiliyetli fakat ne yazıkki terbiyesiz ve eğitimsiz” derler.

-Mısırdaki Mehmet ali paşa idaresi için Osmanlı devlet sisteminin başlangıcı tabirini kullanırlar.mehmet ali paşa zaman zaman batıda bile rastlanmayan bir cevvaliyeti , her türlü yeniliği kapan bir tarafı , reformaları çok hızlı uygulaması yanında çok gaddar biridir.

-mısırdaki memluklüler asker olup çerkez türkü idiler.Çok iyi savaşçı idiler.Mısır ordusunu yenen yavuzun kılıç e palaları değil çok iyi kullandığı topları olmuştur.

-Nazım hikmetin büyük dedesi Kostantin Borzecky ,mustafa celaleddin adını almış ,sonra general olmuş ve mirliva rütbesiyle karadağ savaşında şehit düşmüştür.

-musolini lüzumsuz ve zamansız bir alman dostluğu ile italyayı bir uçuruma sürüklemiştir.

-19.yy daki Osmanlı rus savaşları Osmanlının maliyesini iflas ettirmiş , 20 yıl sonra moratoryum ilan edildi ve 30 yıla yakın bir süre sonra duyun u umumiye kuruldu.Osmanlı maliyesini iflas ettiren Dolmabahçe sarayını inşaatı değil ,Kırım savaşıdır.

-Son dönemde Osmanlıda çok başarılı diplomat sınıfı ortaya çıkmıştır.

-Kars , Osmanlı rus harbi sonrasında 40 yıl rusyanın idaresi altında kaldı.Çar yönetimindeyken ,rus devlet yönetimini ve haatını temeli olan sınıflara ayrıma ve imtiyazlarını belirleme sistemi karsta uygulandı.

-Berlin konferansı sonrasında Osmanlının en önemli 3 parçası 3 büyük devletin geçici idaresine bırakıldı.bosna hersek ve Kıbrıs bir daha geri verilmedi.kars ı geri alabildik.

-Roma ortadoğuda devlet oldu .Romanın bir imparatorluk maliyesi oluşturması ve gerçek anlamda devletleşmesinin mısır in mali sistemini öğrenerek tamamladığı herkesin tesbit ettiği bir gerçek.

-Helenizim ve roma ,islam medeniyetinin kurtardığı ve geliştirdiği iki mirastır.

-Orduda Türkçeyi anadili olarka kullanmak önemlidir.

-1699 daki karlofça anlaşması na giden yol 2.viyana kuşatması ileaçıldı.16 yıl boyunca avrupada üst üste kayıplar yaşayan Osmanlı , karlofçada moder diplomasiyi ustalıkla kullanarak elinde kalan toprakları koruma başardı

-18.yüzyıl boyunca Osmanlı artık Avusturya ve rusya ile mücadele etmek zorunda kalmıştır.biriyle başlayançatışmaya diğeride katılmaktadır.

-Osmanlı sarayının illeti veremdir.

-Mithat paşa Osmanlı coğrafyasının çehresinin değiştiren devlet adamlarından dır.Eğer valiler arasında bir olimpiyat yapıllsa , bütün Avrupa coğrafyasında onun kadar başarılısı  yoktur.

-abdülhamit ,taahta geçmeden önce finans öğrenmişti, parasını gerçekten iyi idare ederdi.Saray muhitinde oturmazdı.Entrikadan ve politikadan sıkılırdı.33  yşına kadar şehzade oldu.

-abdülhamit tahttan indirildikten sonra beylerbeyi sarayında ikamet ederken bir müşavere yerioldu.ittihat terakkinin bazı önderleri bile gelip kendisi ile görüşüyordu.öldüğünde cenazesi devlet protokolü ile kaldırıldı.

-abdulhamit devri gerileyen değil ,fakat dirilen ve 19.asrın dünyasına ayak uydurmaya çalışan bir devlet mekanizması ve toplumun olumlu yönlerine sahiptir.rüşvet ,adam kayırma , aşırı merkeziyetçilik eğilimleri yanında ,eğitimin İstanbul dışında da yayılması ,anadoluda ulaşımın gelişmesi ,tarımda değişimler bu devirde başlamıştır.

-abdulhamit devrinde , Britanya imparatorluğu en büyük devletti,sanayii ,iktisat ve güneş batmayan coğrafyası ile büyük devletler arasında her istediğini yaptıran birdevlet değilse de istemediğini kesinlikle yaptırmayan bir güçtü.

-Berlin hakkında ;”halkı porselene pek meraklı olduğundan , kibar ailelerin bilhassa porselen kolleksiyonlarını topladıkları odaları vardır.Ahalisi luteran(protestan) olduklarından din işleri yönünden büyük sıkıntılardan arıdırlar.Kiliselerinde put yoktur.Tek tanrıya tapmakla öğünürler ve kataloklere karşı büyük düşmanlık gösterirler .hazreti muhammedin peygaberliğini tanırlar ve hatta Müslüman oluruz “ demekten bile çekinip utanmazlar.”

-Mithat paşa , tarihimizde yanlış anlaşılan ,yanlış abartma ve suçlamalarla değerlendirilen büyük idarecidir.Biz onu Osmanlı imparatorluğunun büyük bir valisi , yaratıcı ,müteşebbis insan olarak görmek zorundayız.

1.dünya savaşında , türklerin savaşlarında adet olduğu üzere ,önce kumandan sınıfı şehit olur.Böyle oldu.bizim okullarımız boş kaldı.Şark  ve garb  kültürüne sahip yetişmiş sınıfı yedek ,subayları kaybettik.ondan sonra türkiye bu şekilde Avrupa ve şark kültürüne sahip bir aydın sınıfına bir daha erişmedi.aynı şekilde iktisadi olarak yıkım olan bu savaşta sanat erbabı ve çiftçileride savaş meydanlarında bıraktık .

1.dünya savaşına kadar arupada fakirlik ve sosyal eşitsizlik olsada denge vardı.bu savaşla bu denge bozuldu ve dikey sınıf hareketleri oluştu.bu durumda nazizmin geliş nedenlerinden birini oluşturur.

-Almanya milletinden emin bir idare ama kof bir dış politika kadrosu ,iyi donatılmış e kurmayları çok iyi olan bir kara ordusu ve diğer ülkelerle pek başa edemeyecek bir donanma ile savaşa girdi.

-Ne gariptirki  boyunca çarpışmadığımız ,hatta kırım savaşında bizimle beraber ölen İngilizlerle birinci dünya savaşında düşman olduk.türklerin savaş hafızası müthiştir.

-almanlar gidip rus limanlarını bombalamadı.orada yazılı emir vardı hem Enver paşa nın , hemde bahriye nazırı Cemal paşanın yazılı emri vardı.

Enver de dahil bunlar kaçınılmaz savaşa ingilz ve Fransızlar girmek için çok uğraştılar reddedildik , çünki balkan savaşındaki netice güveni azaltmıştı “türklerde askerlik kalmamış “ diyorlardı.devletler kendilerine yük olacak bir müttefik istemezler aama alman lar ve Avusturyalılar türk komutan ve erleri tanıyordu.

-Ermeni patrikhanesi aslında kendilerine amira denilen ikiyüz civarı zengin ve soylu ermeninin yönetimi elindeydi.

-osmanlı imparatorluğunda tarihi yönden önemli bir grubu Musevilerdi.Müslümanlar , Hristiyanlığın tersine akide yönüyle antisemitist değillerdi.Bu durumda en mutaassıp çevrelerde bile Yahudi Hristiyan a tercih edilmiş ve daha fazla tolere edilmiştir.

-Osmanlı  da din grubu  esas alınırdı.Gayri müslimler askere alınmaz  ve bedel i askeriye öderlerdi.Bu kural ancak 1.dünya savaşında bozuldu ve memuriyete alındılar ve orduda subay bile oldular.

OSMANLIDA YAHUDİLER

-osmanlı imparatorluğunda tarihi yönden önemli bir grubu Musevilerdi.Müslümanlar , Hristiyanlığın tersine akide yönüyle antisemitist değillerdi.Bu durumda en mutaassıp çevrelerde bile Yahudi Hristiyan a tercih edilmiş ve daha fazla tolere edilmiştir.

-19.Yüzyılda Selanik , dünyanın en büyük Yahudi metropolüdür.ayrıca Osmanlı Musevi büokratların sayısısı da oldukç fazladır.osmanlı yahudilği denince hemen akla Sefarad Museviler geliyor.İbrani dilinde seferat ,ispanya demektir.

BATILILAŞMA SORUN

-Batı uygarlığı , Helen –Hristiyan bir uygarlıktır.

-insanı sevmek batıya özgü değildir,ama bunu müesseseleştiren batırdır.hemde  şefkate , felsefeye , insan tabiatına güvenmeksizin yaptırımlarla  müesseseleştirmiştir.Çünki batı , insan hayatını ve özgürlüğünün güvencesini salt insanın kendine bırakmayacak kadar da tecrübe sahibidir.

-genç Osmanlılar –hind Müslümanları arasındaki Seyyid Ahmet han , Araplar arasındaki Muhammed abduh gibileri – Batı toplumunun hemen bütün temel kurumlarını ,yenin bir islami ictihad esaasına göre Osmanlı toplumuna getirmek amacındadırlar.

OSMANLI DİPLOMASİSİ

Klasik dönem Osmanlıda dış işleri  bakanlığı yoktur.Reissülküttaplar yazışmalaı yaparlardı.18 yüzyılda statüleri yükselerek dış işlerinden sorumlu hale geldiler.Sadrazamlar  umur u hariciye nezaretini kendi kontrolünde tutmaya çalışıyorlardı.osmanlı hariciye evraklarının önemli kısmı sadrazamlık arşivinde birikiyordu.aynı zamanda sadrazamlık ve dış işleri aynı binada idi.

-osmanlının son zamanlarında diplomatlık bugünki gibi kapalı bir kariyer oldu.osmanlı diplomasisi haklarını tam kullanmamıştır.Örneğin fransanın katalik , rusyanın Ortodoks ,ingilterenin protestanlar üzerindeki hamiliğine karşılık Osmanlıda bu ülkelerdeki protektora hakkı vardı ve istediğiyere okul kurdurtabilir,dini misyon görevlendirebilirdi.

-tanzimat fermanı ndan en fazla rahatsız olan Rum patriği olmuştur.Gayri Müslüm dini cemaatlerin eşitliği tanzimat fermanıyla gelmişti .Oysa rum cemaati ve patrihane  o güne kadar diğer gayrı Müslümlerin üstünde ir statüye sahipti.imtiyazlı bir statüye sahiplerdi.

-Meşrutiyet rejimi ,batı zorlaması ile değil saf osmalı zekası iledir.Aslında Avrupa ,meşrutiyet rejimi  ve parlemento ile hiç ilgili değildir.rusya böyle bir rejimin düşmanıydı , Avusturya da antipati ile karşılıyordu.ingiltere ve fransa ise bu rejimi Osmanlılara yakıştıramıyordu.

Reklamlar

OSMANLIYA BAKMAK -İLBER ORTAYLI” için bir yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s